| Pokrywanie kadłuba
laminatem.
Sklejka
wodoodporna jest
doskonałym materiałem szkutniczym na pokrywanie kadłubów.
Byłaby materiałem
doskonałym gdyby nie jej stosunkowo niewielka odporność na przebicie.
Pokrycie
poszycia sklejkowego z zewnątrz laminatem podnosi tę wytrzymałość
znakomicie.
Sklejka daje sztywność i wytrzymałość konstrukcji a pokrywający ją
laminat
oprócz zwiększenia odporności na przebicie, zabezpiecza
drewno sklejki przed
wodą, upraszcza późniejszą konserwację kadłuba i chroni
kadłub podczas sztrandowania
i wodowania przed porysowaniem i ścieraniem przez ostre ziarenka piasku.
Podstawą
laminatów do laminowania
drewna są żywice epoksydowe. Laminat
epoksydowy wykazuje dużo lepszą przyczepność do
sklejki niż laminat
poliestrowy. Można zastosować laminat poliestrowy ale należy liczyć się
z
mniejszą trwałością tak laminowanego kadłuba.. Żywice poliestrowe są
znacząco
tańsze od żywic epoksydowych.
Przygotowanie
powierzchni.
Przygotowanie
kadłuba do pokrycia
go laminatem szklanym rozpoczynamy od zaokrąglenia krawędzi łączenia
pasów
poszycia sklejki na wzdłużnikach -obło I i II, burty z
nadbudówką i nadbudówka
z pokładem, oraz
wszystkich innych
krawędzi. Promień zaokrągleń powinien być jak największy. Im większy,
tym
łatwiejsze będzie układanie tkaniny. Zaokrąglenie krawędzi robimy
grubym
(60) papierem
ściernym
przymocowanym do dosyć długiej deski
lub pasa sklejki. Następnie
szpachlujemy
wszystkie połączenia płatów sklejki szpachlówką
epoksydową zrobiona z żywicy i
wypełniacza -pyłu drzewnego, zbieranego przy szlifowaniu drewna. Jako
wypełniacza można użyć krzemionki koloidalnej, szpachlówka
będzie twardsza i
trudniejsza w szlifowaniu.
Oglądamy
dokładnie całą
powierzchnie kadłuba przeznaczoną do laminowania i w wypadku
stwierdzenia
jakichkolwiek powierzchniowych ubytków szpachlujemy je
dowolną szpachlówką za
wyjątkiem szpachlówek olejnych, ftalowych (tłustych).
Jeżeli
zdecydowaliśmy się na
laminat transparentny i kadłub po laminowaniu nie będzie malowany na
kolor,
szpachlówka musi być w kolorze sklejki użytej na poszycie.
Najlepsza będzie
szpachlówka akrylowa, wodno-rozcieńczalna. Łatwo się
szlifuje a wytrzymałość
jej w tym wypadku jest bez znaczenia. Po szpachlowaniu całego kadłuba i
wyschnięciu szpachli, powierzchnie sklejki która mamy pokryć
warstwą laminatu
należy dokładnie przeszlifować papierem 80-100 i odkurzyć.
Odtłuszczenie
powierzchni acetonem
lub
denaturatem(bezbarwnym) zastawiamy do wykonania na 30 minut przed
laminowaniem.
Plan laminowania.
Nowe
kadłuby sklejkowe pokrywa
się laminatem o gramaturze 100-200g szkła na metr kwadratowy pokrycia.
W
Sztrandku wystarczający
będzie na
całości kadłuba laminat o gramaturze 100g/mkw, dodatkowo dno -od stępki
do
burt(drugie obło) pokrywamy grubszym laminatem tak aby uzyskać
gramaturę 200g/mkw. Grubszy laminat należy też położyć w kokpicie, przynajmniej
na dnie
wanny i siedzeniach kokpitu. Sztrandek
ma duży zapas wyporności i laminat może być grubszy niż
proponuję. Mniejszej
gramatury niż 100g/mkw. nie należy stosować a większa niż 200 g/mkw jest niepotrzebna.
Kadłub
Sztrandka laminujemy w
pozycji dnem do góry. Laminowanie
zaczniemy od okolic rufy przy stępce posuwając się z przesączaniem
tkaniny w
kierunku dziobu i w dół, w kierunku obła I a
później obła II. Powyższe
powtarzamy na drugiej
stronie stępki. Przed ostatecznym
zżelowaniem laminatu przycinamy go ostrym nożem wzdłuż II obła
zostawiając okoł
5-10 mm zakładki na burcie. Następnie laminowujemy burty.
Laminując burty robimy zakładke 10 mm zachodzącą na dno i
równo do krawędzi burty-nadbudówka.
Jeżeli
zdecydowaliśmy się na dnie
położyć grubszy laminat to drugą warstwę na dno kładziemy po
polaminowaniu burt. Po całkowitym zżelowaniu laminatu gdy laminat
jest "suchy" - matujemy dno,
bardzo dokładnie odtłuszczamy powierzchnie i kładziemy drugą warstwę
laminatu bez zadnej zakładki na burty. Po polaminowaniu burt i
drugiej warstwy dna, odczekujemy do całkowitego zżelowania laminatu na
kadłubie. Odwracamy kadłub do pozycji "normalnej" i
przystąpujemy do laminowania pokłądu i kokpitu.
Pokład
laminujemy przyjmując diametralna jako krawedź styku
dwóch pasów tkaniny i bez zakładki na ścianki
nadbudówki. Ścianki nadbudówki laminujęmy robiąc
zakladki na burte i pokład. Kolejność laminowanie kokpitu
musimy dokładnie przemyśleć tak aby było nam najwygodniej
pracowac.
Przed
przystąpieniem do laminowania musimy zdecydować się jaką metodą
będziemy laminować. Wybór metody zależeć bedzie od naszego
doświadczenia w pracy z żywicami, oraz tzw "szybkości" żywicy czyli
czasu jej żelowania oraz możliwości zapewnienia sobie pomocników
podczas całego procesu laminowania.
Określenie szybkości żelowania należy wykonać przez zrobienie
próbki. Kładziemy laminat na niewielkim kawałku
sklejki i mierzymy czas po którym żywica zaczyna
żelować. Próbkę do pomiaru czasu robimy w warunkach
(temperatura i wilgotność) oraz używamy żywicy i utwardzacza
którymi będziemy pracować.
Laminowanie poszycia.
Metoda "sucha".
Jest to
metoda pozwalająca jednej osobie pracować
małymi porcjami żywicy oraz zapewnia łatwe ułożenie zbrojenia
szklanego
(tkanina, mata). Najważniejszym w „metodzie suchej”
jest to że laminować
dowolnie duże powierzchnie możemy sami bez pomocników. Metoda
"sucha" wymaga bardzo dużej staranności przy przesączaniu
tkaniny. Wymaga też więcej czasu na samo laminowanie.
- Po
szpachlowaniu, przeszlifowaniu i odkurzeniu całego kadłuba należy
powierzchnie przeznaczone do laminowania odtłuścić czystą tkaniną
bawełnianą nasączoną acetonem lub bezbarwnym denaturatem. Odtłuszczenie
powierzchni wykonujemy na ok. 30 min przed rozpoczęciem laminowania.
Powierzchni po odtłuszczeniu nie wolno dotykać.
- Na
powierzchni przeznaczonej do laminowania układamy bez fałd i zmarszczek
(gładko) tkaninę przymocowując ją do poszycia przy pomocy zszywek lub
pinezek. Tkaninę rozwijamy
wzdłuż stępki tak aby pokryła pasy denne do obła II. Jeżeli szerokość
tkaniny jest nie wystarczająca aby pokryć całe dno kończymy układanie
na oble I. Do stępki tkaninę układamy na styk bez zakładki na stępkę.
Tkanina powinna być lekko naciągnięta. Przy tkaninach gorzej układających się, o splocie
sztywnym może okazać się że konieczne jest zrobienie nacięć na tzw.
zaszewki.
- W
naczyniu polietylenowym rozrabiamy porcję 0,25 – 0,50 kg
żywicy z utwardzaczem, odczekujemy aby pęcherzyki powietrza wyszły na
powierzchnie i część jej ( ok. 50%) wylewamy na tkaninę pokrywającą
sklejkę poszycia. Odczekujemy, pozwalając żywicy przesączyć się przez
tkaninę i wniknąć w sklejkę. Nadmiar żywicy, gumowym zgarniakiem
przesuwamy na boki i w dół starając się rozprowadzać ją
pasem szerokości do 50 cm. Zgarniak prowadzimy bez docisku do
powierzchni. Braki
żywicy uzupełniamy wylewając małymi porcjami pozostawioną rozrobioną
żywicę. W niektórych miejscach poszycie sklejkowe może
bardziej wchłaniać żywicę. W miejscach tych na lśniącej powierzchni
laminatu pojawia się wyraźna faktura tkaniny lub nawet tkanina zaczyna
bieleć. Na miejsca te nanosimy dodatkową żywicę przy pomocy wałka lub pędzla z
krótkim włosem, przy większym zapotrzebowaniu wylewamy
żywicę z naczynia bezpośrednio na miejsce. Pędzlem nie wolno
„malować” a tylko „tepować” to
jest uderzamy nim na sztorc. Postępujemy tak aż osiągniemy koniec
tkaniny (na szerokości).
- Polaminowany
pas kontrolujemy na brak żywicy lub jej nadmiar i obecność pęcherzy
powietrza pod laminatem. Pęcherze usuwamy przy pomocy metalowych
wałków lub przez tepowanie, jeśli to nie skutkuje robimy to
strzykawką z igłą usuwając powietrze i wstrzykując żywice.
- Przesuwamy
„warsztat” o szerokość
polaminowanego pasa i powtarzamy czynności z pkt. 3 i 4 aż do
polaminowania całej długości kadłuba. Laminując kolejny pas
kontrolujemy poprzedni czy nie pojawiły się w nim miejsca w
których brakuje żywicy.
Miejsca te likwidujemy nanosząc na nie dodatkową
żywicę.
- Na polaminowanym pasie
usuwamy zszywki lub pinezki przytrzymujace tkanine. Siła przylegania
przesaczonej tkaniny do sklejki poszycia jest wystarczająca
aby tkanina nie zsuwała sie.
- Na
całą dlugość laminowanego pasa poszycia nanosimy wałkiem żywicę w
ilości takiej aby pokryć całkowicie fakture tkaniny. Należy
położyć 3-4 warstwy . Kolejne warstwy nakładamy nie czekając do
całkowitego zżelowania żywicy. "Mokre" na "mokre".
- Przenosimy
się na drugą burtę i powtarzamy czynności z pkt. 2-6.
Po
polaminowaniu dna podobnie postępujemy z burtami. Czekamy
aż laminat stwardnieje całkowicie i możemy przystąpić do laminowania
pokładu.
Do laminowania pokładu, nadbudówki i kokpitu kadłub
odwracamy do pozycji
„normalnej”.
Metoda "mokra"
Jest metodą szybszą niż metoda "sucha". Wymaga
jednak pewnego doswiadczenia i pracy paru osób przy
rozpinaniu tkaniny na większych powierzchniach. W zamian daje większą
pewność uzyskania laminatu bardzo dobrej jakości.
- Cały kadłub podobnie jak metodzie "suchej" szpachlujemy, szlifujemy i odkurzamy.
- Na powierzchniach
przeznaczonych do laminowania układamy na próbę tkanine w celu
zrobienia "wykroju". "Wykrój" nawijamy luzno na rurę zwinieta z
tektury (papieru). Pozwoli to później na łatwiejsze
ułożenie tkaniny.
- Powierzchnie przeznaczone do laminowania odtłuszczamy czystą tkaniną
bawełnianą nasączoną acetonem lub bezbarwnym denaturatem. Odtłuszczenie
powierzchni wykonujemy na ok. 30 min przed rozpoczęciem laminowania.
Powierzchni po odtłuszczeniu nie wolno dotykać.
- Rozrabiamy żywicę z
utwardzaczem w takiej ilości aby pokryć 2-3 razy powierzchnie
przeznaczona do laminowania. Rozrobioną żywicę nanosimy wałkiem
grubą warstwą na całą
powierzchnię sklejki (pod dany wykrój tkaniny). Żywica
jest wchłaniana przez sklejke niejednakowo we wszystkich
miejscach. W miejscach w ktorych tworza sie "suche
plamy" nanosimy na nie dodatkowo żywicę. Po
częściowym zżelowaniu na calość nanosimy jeszcze
jedną warstwę żywicy.
- Po zżelowaniu podkładu
do stopnia "sucholepkości" nakładamy tkaninę rozwijając ją z
wałka. Tkanine ukladamy na całej "dlugości" lub tylko rozwijamy z
wałka ok. 50 cm. Ukladanie tkaniny robimy bez zbytniego
naciągania, dbając aby nie tworzyły sie zmarszczki.
Ułożony fragment tkaniny przesycamy od góry żywicą
podobnie jak to było w metodzie suchej. Nie są już potrzebne takie
ilosci żywicy jak w metodzie "suchej" gdyż sklejka jest już
nasycona żywicą.
- Po przesyceniu żywicą
pasa szerokości ok. 50 cm rozwijamy z wałka następny
odcinek tkaniny i przesycamy go jak w pkt. 5 . W W wypadku
ułożeniu tkaniny na całej długości nanosimy żywicę
wałkiem na kolejny odcinek. Nie jest zalecane
nanoszenie żywicy na całą długość tkaniny
jednocześnie.
- Polaminowany
pas kontrolujemy na brak żywicy lub jej nadmiar i obecność pęcherzy
powietrza pod laminatem. Pęcherze usuwamy przy pomocy metalowych
wałków lub przez tepowanie, jeśli to nie skutkuje robimy to
strzykawką z igłą usuwając powietrze i wstrzykując żywice lub
nacinając pęcherz w najwyższym jego miejscu na
b.krótkim odcinku.
- Czynności z pkt. 6 i 7 powtarzamy aż do przesycenia żywicą całej długości pasa tkaniny.
- Na
całą dlugość laminowanego pasa poszycia nanosimy wałkiem żywicę w
ilości takiej aby pokryć całkowicie fakturę tkaniny. Należy
położyć 3-4 warstwy . Kolejne warstwy nakładamy nie czekając do
całkowitego zżelowania żywicy. "Mokre" na "mokre".
- Przenosimy sie na drugą burtę i powtarzamy czynności z pkt. 2-9.
Uwagi.
- W obu metodach wygodnie
jest pracować trzema „ekipami”. Dwie układają
laminat po obu burtach a trzecia przygotowuje i dostarcza żywicę dla
ekip laminujących.
- Przed
stwardnieniem laminatu należy go ostrożnie przyciąć do
„wymiaru” odcinając niewykorzystaną matę. Na
krawędziach – wzdłuznikach zostawiamy 10mm zakładkę. Robimy
to ostrym nożem (np. do tapet) bez dużego nacisku aby nóż
nie zagłębiał się w sklejce.
- Podczas
laminowania
na dworze powinna być sucha , wyżowa pogoda z
temperatura
min. 16 st. C. Wszystkie naczynia i narzędzia
powinny być
idealnie suche. Wilgoć może mieć bardzo destrukcujny wpływ na jakość laminatu.
- Niektóre
utwardzacze do żywic epoksydowych zostawiają po zżelowaniu na
powierzchni laminatu "tłustą, śliską" warstewke którą
przed nałożeniem kolejnej warstwy laminatu, żywicy lub
malowaniu należy usunąć przez matowienie i odtłuszczenie
powierzchni.
Wykończenie
powierzchni.
Laminat
epoksydowy o gramaturze 100-150 jest wystarczająco transparentny aby
pozostawić
kadłub w naturalnym kolorze drewna. Należy pamiętać że większość żywic
epoksydowych nie jest odporna na promieniowanie UV. Po skończeniu
laminowania i
całkowitym „stanięciu” laminatu cały kadłub nad
powierzchnią wody musi być
pokryty powłoką zabezpieczającą przed UV. Najczęściej do tego celu
stosuje się
lakiery lub farby (emalie) poliuretanowe, poliwinylowe lub akrylowe.
Materiały.
Przy
kalkulowaniu ilości tkaniny
szklanej i żywicy pomocne będą powierzchnie
poszczególnych części kadłuba Sztrandka. Są one następujące:
|
Część
kadłuba
|
Wersja
podstawowa
[mkw] |
Wersja
z szeroką rufa
[mkw] |
| powierzchnia
całkowita kadłuba |
26,53 |
27,13 |
| powierzchnia
do drugiego obła |
8,15 |
8,33 |
| powierzcnia
do pierwszego obła |
4,62 |
4,93 |
| powierzchnia
burt |
6,21 |
6,07 |
| powierzchnia
pawęży |
0,12 |
0,47 |
| powierzchnia
nadbudówki i kokpitu |
12,05 |
12,26 |
Różnice
są niewielkie, praktycznie nieistotne, tym bardziej że materiały
do laminowania kupujemy z dosyć sporym nadmiarem.
Mata szklana ma różne szerokości, fakt ten trzeba uwzględnić
przy obliczaniu potrzebnej ilości. Odpady są zależne od szerokości
rolki.
Typowe zużycie żywicy epoksydowej przy jednowarstwowym
laminacie 100-200 g/mkw to około 1-1,2
kg na mkw powierzchni laminowanej.
1. West System
jest uznawany za najlepszy system do
saturacji i zabezpieczenia drewna za pomocą żywic epoksydowych. West
System oferuje komplet żywic, materiałów i narzędzi wysokiej
jakości potrzebnych do laminowania.
Dystrybutor w Polsce: http://www.cms.sklep.pl/.
- Żywica 105 + utwardzacz 205 w proporcji wagowej 5:1 żywica "szybka” lub z
206 „wolna”. Kupujemy tzw. C- pack czyli opakowanie żywicy i utwardzacza dające łącznie 30 kg mieszniny żywicy z utwardzaczem.
- Lakier
poliuretanowy Epifanes bezbarwny lub kolor – 6 puszek do
malowania powierzchni laminatu.
- Tkanina
135 g/mkw w rolkach
5m x 1m - 6 rolek.
- Pompki
do żywicy i utwardzacza -
2 sztuk.
- Raczka
do wałków + 6 wałków
2. Żywice epoksydowe z
Zakładów Chemicznych „Organika-Sarzyna”.
- Epidian
51 + utwardzacz ET (lub Z1) w proporcji wagowej 100:15 (100:10)
- Epidian
52 + utwardzacz ET (lub Z1) w proporcji wagowej 100:20 (100:13)
- Epidian
6 +utwardzacz ET (lub Z1) w proporcji wagowej 100: 20 (100:13)
- Epidian
5 +utwardzacz ET (lub Z1) w proporcji wagowej 100: 18
(100:12)
Dla
laminatów ze zbrojeniem
szklanym z mat sklejanych lepiszczem należy stosować żywicę Epidian 53
zawierająca styren
rozpuszczający lepiszcze
- Epidian
53 + utwardzacz ET ( lub Z1) w proporcji wagowej 100: 15
(100:10)
Producent: http://www.zch.sarzyna.pl/epoksydy/index.html
.
3. Żywice epoksydowe czeskiej firmy Havel-Composites .
- Żywica LH 145 +
utwardzacz H10 w
proporcji wagowej 100:45-50 daje laminat transparentny o dużej
przeźroczystości i odporności na UV.
- Żywica LH 145 +
utwardzacz 135-38 MGS w proporcji wagowej 100:35
- Żywica
LH 130 + utwardzacz 135-38 MGS w proporcji wagowej 100:35
- Żywica L135 MGS + utwardzacz
135-138MGS w proporcji wagowej 100:35
- Posiada
bogatą ofertę tkanin szklanych.
Producent i sklep wysyłkowy: http://www.havel-composites.com/
.
4. Żywice
epoksydowe czeskiej firmy GRM
Systems .
- Żywica LG 385 +
utwardzacz HG 385-387 w proporcji wagowej 100:40
- Żywica LG 700
+ utwardzacz HG 737 w proporcji wagowej 100:30 - 2,5 godzinna
zdolnosc do pracy
- Żywica LG 730 + utwardzacz HG
737 w proporcji wagowej 100:30 - 2,5 godzinna zdolnosc do
pracy.
- Posiada
bogatą ofertę tkanin szklanych.
Producent: http://www.grm-systems.cz/contact.php?lang=PLK
.
5. Lakier, emalia, farba.
Gotowy
laminat epoksydowo szklany nie jest odporny
na promieniowanie UV *). Dla zabezpieczenia należy pokryć go
warstwą lakieru
(farby) odpornego na UV. Mogą to być wyroby poliuretanowe, poliwinyliwe
lub
akrylowe. Stosujemy lakier bezbarwny jeżeli laminat jest przezroczysty
i widać
ładna fakturę drewna lub kolorowy gdy chcemy mieć Sztrandka
pomalowanego na
dowolny kolor.
Cześć podwodną można pomalować farbą przeciwporostową.
*) żywice Havla z
utwardzaczem
H10 zwiększają odporność laminatu na UV.
*)
firma GRM System ma w
swojej ofercie żywicę Polygel 3232 o dużej przeźroczystości
przeznaczoną do ochrony przed promieniowaniem UV laminatów
epoksydowych.
6. Tkaniny i maty szklane – Krośnieńskie Huty Szkła.
- Tkaniny
szklane z Krosna produkowane są w rolkach o szerokości 125 cm i
długości zależnej od gramatury. Nadają się do żywic epoksydowych i
poliestrowych.
- Maty
z lepiszczem można stosować wyłącznie z żywicami zawierającymi styren
–większość poliestrowych i niektóre epoksydowe np.
Epidian 53.
Producent tkanin i
mat szklanych. http://www.krosglass.com.pl/wpolska/gpl.htm
.
Narzędzia.
- Waga.
- Miski
polietylenowe lub naczynia szklane.
- Wałki
malarskie (nierozpuszczalne w żywicy).
- Pędzle
z krótkim sztywnym włosem. (przycięte)
- Metalowe
żłobkowane wałki.
- Gumowe
zgarniaki ( robimy sami lub może to być mała wycieraczka samochodowa)
- Nóż
do ciecia laminatu (ostry, np. do tapet)
- Nożyczki
- Strzykawki
jednorazowe z grubą igłą.
- Metalowy
liniał.
Przydatne linki.
http://www.c-l.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=95
http://www.maderskiyachts.alpha.pl/jachty.htm
http://www.westsystem.com/
Powodzenia, Wojtek
Kasprzak. |